Reliekschrijn

Het schrijn is vervaardigd in de tijd rond 1170 – 1195 en wordt beschouwd als een hoogtepunt van Maaslandse edelsmeedkunst. De kern bestaat uit een eikenhouten kist die bekleed is met verguld koper en versierd met email en halfedelstenen. Deze uitzonderlijke reliekhouder bevat de resten van de heilige bisschoppen Servatius, Monulfus, Gondulfus en Martinus van Tongeren.

De populaire benaming ‘Noodkist’ ontstond door het gebruik om het schrijn in tijd van nood in processie door de stad te dragen. De laatste keer gebeurde dat in 1991 aan het begin van de Golfoorlog.

De talrijke reliëfs op de Noodkist verbeelden iconografisch het Laatste Oordeel: Op de dakgevels wordt afgebeeld hoe op de Jongste Dag de gestorvenen door bazuingeschal van engelen uit hun graven verrijzen. Engelen wegen de zielen op basis van de met naam genoemde werken van barmhartigheid. Christus, geflankeerd door de twaalf apostelen, spreekt het laatste oordeel uit, waarna uitverkorenen en verdoemden worden gescheiden.

Noodkist.jpg

 

Het schrijn was oorspronkelijk, geflankeerd door vier reliektafels, geplaatst in een ombouw achter het altaar op het koor. De (deels verdwenen) muur- en gewelfschilderingen op het koor hadden ook de Eindtijd of Apocalyps als onderwerp. Programmatisch vormden daarmee de Noodkist, de zijstukken en de schilderingen een eenheid.

De twaalfde eeuw was een tijd van grote maatschappelijke en politieke verwarring. Door de strijd tussen paus en keizer over het hoogste gezag op aarde leefde de gedachte dat de eindtijd wel moest zijn aangebroken. Dat gevoel bracht het Sint-Servaaskapittel in dit ensemble tot uitdrukking. Maar tegelijkertijd leefde ook hoop op orde in de chaos en onzekerheid door de voorspraak van Sint Servaas.

NIK1870-1874b Noodkist, Pauluszijde klein.jpg
NIK1876-1880 Noodkist, Petruszijde klein.jpg